ترام یا هافتون (نیم سایه) به جهت نمایش جزئیات تصاویر در چاپ ابداع شد؛ در سال ۱۸۹۱ یک لیتوگراف آلمانی به نام الریش (Ulrich) تصمیم گرفت چاپ تصاویر را با ۴ رنگ و با کمک مشکی (یا خاکستری) انجام دهد که تا آن زمان مرسوم نبود، اما این یک معضل بوجود می آورد و آن این بود که زاویه ترام های رنگ چهارم را چطور باید محاسبه کرد؟ در چاپ رنگی Moiré یا همان پیچازی پدیده ای پیچیده است. با این حال، با بررسی دقیق الگوهای ترام‌گذاری در چاپ رنگی مشخص می‌شود که تغییر رنگ ناشی از همپوشانی ترام‌ها در Moiré است.

در سال ۱۹۰۶ میلادی شرکت Eagle Printing Ink برای اولین بار مرکب CMYK را برای چاپ ۴ رنگ معرفی نمود. این ۴ رنگ عبارتند از سایان (Cyan) – مجنتا (Magenta) – زرد (Yellow) – مشکی (Black or Key color) که به اختصار CMYK نامیده می‌شوند.

آنها دریافتند که با این ۴ رنگ می توان تن های رنگی بسیاری را تولید نمود. مطابق نظریه رنگ و نور مدل CMYK یک مدل رنگی کاهشی در نظر گرفته می شود این بدان معنی است که با اضافه شدن این رنگ ها به یکدیگر طول موج آنها کاهش پیدا خواهد نمود از این رو مدل رنگی کاهشی یا subtractive model نامیده می‌شود.

اما برای تولید ظرافت و نیم سایه ها و سایه روشن های تصاویر با مشکل مواجه بودیم و ترام های Line جوابگوی این امر نبود و قادر نبودند جزئیات را بدرستی تولید و چاپ نمایند.

ترام، هافتون، اسکرینینگ اینها اسامی است که به ریزترین جزء یک محصول چاپی گفته می شود. نقاط ریزی که با کنار هم قرار گرفتن با زاویه ای منحصر بفرد از دیگر رنگ‌ها منجر به دیده شدن تصویر و نوشتار ما بر روی اثر چاپی می‌شود. این نقاط دارای ۲ ساختار کلی به نام های ترام Am و ترام Fm است.
ترام های Am یا Amplitude Modulated دوایری هستند که مراکز آنها نسبت به یکدیگر ثابت و نوسان آنها براساس میزان نیاز ما در طرح تغییر می‌ نماید و ترام Fm یا Frequency Modulated تمام نقاط یکسان و یک اندازه هستند اما فرکانس و حضور آنها در تصویر بسته به نیاز ما تغییر می کند.

ترام های Am دارای زاویه ترام هستند و از کنار هم قرار گرفتن آنها گل ترام تشکیل میشود که در صورت عدم انتخاب زاویه درست دچار پدیده پیچازی میشویم. اما در ترام های Fm ما زاویه ترامی نداریم و همچنین گل ترام نخواهیم داشت. نقص مشترک بین این دو گونه چاقی ترام است که در چاپ پیش می آید و ما را با تیره تر شدن تصویر مواجه مینماید.

ترام های چاپ برای کارهای مختلف، متریال و دستگاه های متفاوت میتواند تغییر کند و بسته به نیاز انتخاب شوند تا بهترین نتیجه حاصل گردد. در چاپ افست از ترام های Am دایره شکل و گاهی از Fm استفاده می نماییم، در چاپ فلکسو نیز از همین گونه Am و با کمک کلیشه های کداک میتوانیم ترام های Fm را نیز چاپ نماییم. اما در چاپ روتوگراور (هلیو) از ترام های لوزی یا مربع شکل استفاده می کنند.

زوایای ترام و پیچازی

در ترام های Am زاویه ی بین رنگ های مختلف از اهمیت ویژه ای برخورددار است، بدین صورت که اگر زاویه بین رنگ ها کمتر از ۳۰ درجه باشد، پدیده دوبینی یا پیچازی یا moire حاصل می شود که در تصویر نمایش داده شده است.

در گذشته به دلیل استفاده از لیتوگرافی سنتی و شیوه عکاسی پیچازی بیشتر اتفاق می افتاد، چون هنرمند لیتوگراف به دلیل انجام شیوه عکاسی و تفکیک دستی رنگ ها تسلط کمتری روی طرح بصورت ۴ رنگ داشت و با استفاده از توری هایی هر رنگ را تبدیل به ترام و نیم سایه می کردند که کافی بود کمی زوایا اشتباه انتخاب شوند تا در چاپ نهایی پیچازی رخ دهد. امروزه به کمک کامپیوتر و نرم افزارهای rip این پدیده قبل از ساخت پلیت قابل تشخیص و اصلاح است.

در چاپ افست زاویه ها دارای اعداد مشخص هستند. چشم انسان به زاویه صفر یا ۹۰ حساس تر است و آنها را زودتر تشخیص میدهد، به همان اندازه زاویه ۴۵ درجه را کمتر می بیند، بر همین اساس رنگ زرد با توجه به کنتراست کم نسبت به زمینه سفید متریال کمتر دیده می شود را در زاویه صفر یا ۹۰ درجه قرار می دهند که بهتر دیده شود. از طرفی رنگ مشکی که تیره ترین رنگ است را در ۴۵ درجه قرار میدهیم تا از تیره شدن کار جلوگیری کنیم.

گفتیم ۳۰ درجه نیاز داریم تا از پیچازی جلوگیری کنیم بر اساس رنگ مشکی ۴ درجه – با کسر کردن ۳۰ درجه از ۴۵ میرسیم به ۱۵ که به سایان اختصاص می دهیم و ۴۵ به علاوه ۳۰ زاویه ۷۵ است که می رسد به قرمز مجنتا بدین صورت از پیچازی جلوگیری می کنیم.

«اما در مورد رنگ زرد که همواره با سایان یا مجنتا اختلاف زاویه‌ای کمتر از 30 درجه دارد، چه رخ می‌دهد؟ پاسخ روشن است؛ رنگ زرد همیشه در زاویه‌ای قرار می‌گیرد که خطای پیچازی (Moiré) ایجاد می‌کند، اما به دلیل کنتراست بصری پایینِ این رنگ، پدیده پیچازی به چشم نمی‌آید.»

تفاوت Am و Fm

همانطور که از تعاریف مشخص است بین این ۲ نوع ترام تفاوت های فراوانی است، اما هر کدام در بخشی عملکرد خوبی دارند و دارای نقاط ضعف مشخصی نیز هستند که باید آنها را شناخت و در صدد برطرف کردن آنها شد.

انواع Am برای هر ۳ شیوه چاپ افست و فلکسوگرافی و روتوگراور بیشتر کاربرد داراست. اما مشکلاتی نظری چاقی ترام، زوایا، پیچازی، نقاط قابل رویت و عدم یکسان بودن شیب های رنگی از جمله معایب آن بشمار می رود. در عوض کار کردن با آن متداول است و به همین دلیل شناخت بیشتری روی آن داریم.

نوع Fm تمامی مشکلات Am از جهت پیچازی و استفاده از زوایا را برطرف ساخته، یعنی در این نوع ترام نه درگیر زاویه ترام هستیم و نه گلترام ایجاد می شود، که این باعث می شود پیچازی نیز رخ ندهد. یکی از مهمترین خواص آن misregistered است، یعنی عدم انطباق رنگ های به چشم نمی آید. در عوض چاقی در اف ام بیشتر است و این مورد باعث شده تا چاپکاران کمتر از آن استفاده نمایند.

شمارش ترام ها

LpI یا LpC واحد شمارش تعداد ترام در واحد اینچ یا سانتی‌متر است.